
مدونة امازيغية تعنى بالشعر و الادب الامازيغيين
d ict tamcant d tamazight
tarra taynit i wesafru d tisekla amazigh
تماشيا مع سلسة الحوارات التي تجريها إنغميسن مع العديد مع الفعاليات الأمازيغية الناشطة في مختلف المجالات لاستقاء آراءهم حول القضايا التي تهم الأمازيغية هذه المرة ارتأينا ان نجري حوارا مع المناضل و المعارض و الشاعر الامازيغي وجد كاركار المقيم بالمكسيك باللغة الأمازيغية تكلمنا معه حول عدة قضايا و مواضيع تصب في مصب قضيتنا العادلة والمشروعة.
في هذا الحوار المطول تحدث لنا وجد عن حياته و طفولته وعن تفتق الوعي بالهوية الأمازيغية لديه منذ نعومة أظافره.
في بادئ الأمر تطرقنا إلى الحديث عن الشعر الامازيغي و أهم المشاكل و العراقيل التي تواجهه حيث صرح ان الإنسان في الريف ليس من الصعب ان يكون شاعرا بقدر من الصعب ان يكتب شعرا ليلخص لنا بعبارة بليغة كل الصعوبات التي تعتري الشاعر الامازيغي
ومن المواضيع التي كان لها وزنها في هذا الحوار إشكالية حاضر الحركة الأمازيغية معتبرا أنها ليست على ما يرام مادام المخزن اللص و حكومته الفاسية العروبية على قيد الحياة كما أضاف ان المغرب قد اثبت انه لا يتمتع بأي ديمقراطية ولا حرية ولا حقوق إنسان فقط ظلام على ظلام.
ineghmisen.com:ghar umezwar antqadac umi da nnegh tarzmed wur nnec ghar umsawal a
tanemmirt ra i kaniw xef usijji nwem ghari…
ineghmisen.com:siwer nnegh d cwayt xef Ouajd Karkar afgan?
Ouajd karkar d nnec, nnec d Ouajd karkar zi dcar n Wawnkwart idyussin di teqbitc n Ayt A3li u 3issa itwaqnnen ghar (triangle de la mort) amammec itisemma ufranssis deg ussan uhawes nnes ghar tmurt n Igzanayen.
Di 31 zi 12/1981 ictabay i nnec adruregh di taddart nnegh taqaburt idyussin jar idurar n imjapden di tmurt n inuba inu, di tamurt n umazruy, di tamurt n imardas d uqarttas.
Xef taqsuhi n tisi n yaxxamen d iqwiren d izaryawen n dcar inu, ramdegh ad mutyegh zi tghuni n umured ghar unufser n ticri, ramdegh adiraregh adazregh, ramdegh ad segmegh ttvumubin ughenim di tsawent d tiysart, am nec am ihenjaren n dcar marra, akedv imcumbucen d imarizen d tghuyawin sgharyegh cwayt zeg ussan n tamzi inu, armani iwdegh ak buhbar inu ghar kkuzv (5) n issegusa, i yewdegh ad ceddegh ifiran n tssira inu, mahend admutyegh ak tamghart n wuma ghar Qassita mahend adgharegh di tinmel, Amani nit mutyegh ghar Qassita udfegh ad santigh di tghuri di Tinmel n Inagan (Madrasat Cupadae), amammec dayi tugha t3awaden iwdan deg wakud ni, ira tugha ghari tawengint n tghuri mlih, maca ira tugha ghari ra d ti3nkraf qashant mlih, zi t3akraf inu timezwura uzrend xafi zi tamcunt ni n tinmel nanay: "war tadwiredv atgharedv ar kidec d ghatawidv babac nigh d ca n ijjen zi nper i nnec", maghar tugha mcumbucegh akedv ijjen umsselmad tugha iqqaranegh : "a rryaf-a a labpayem kalkhattkum lbissarra" tugha maci itzawar-ayiy nec wapa nigh tugha itzewar ca n umahdar zeg yani i war yaqqaren-ca mlih, uhu tugha itzewar marra irifiyen s umezyan d umeqran d manaya iday-iy yejjin akides amcubucegh, d manaya iday yejjin atutegh s wazvru ghar uzadjif, awarnay i wattvasv imxumbar d tazriwin yaray-iy baba ad gharegh, maca rxazrat inu ghar adukkey d tini war yedji min tant gha yasdaghren, ruhen wussan ussind yaneghni, ussind ca n ixarisven n tamzi d ca narxezrat jar u jar d ca n tfasin tiqudadin, akedv ca n ushineb dvamzvrud yennayi-y yixef inu maghar war taridv tabrat n tayri i tin… agigh zeg yixef inu sadjegh i tiyita n wur inu urigh tabrat n tayri s ufus inu afusi, maca zi sa iwar widegh adas tasiwdegh i thanjart ni (N…) armani tamsremdet inu tugha tatvfay-iy s tnayen n ifassen axmini tatvef ca n ucefar itaceras tifirutin n waregh ighares yuyren deg yiri, suya tsufgh-ayid zi tawert gha bara, tennay s wawar nnes: "ma tarja3ci pna-ya hsen lik" za3ma "war tadwar-ca atghared xarac" d tidet kigh attvasv n wassan war ghares adwiregh ad gharegh maghar tugha tasarsay xef tma uyedim, war ufigh atinigh i baba, war ufigh atejegh deg wur inu, baba tugha ra d netta yeqseh akidi attvasv tugha itamsafpam akidi ghar su zaryedv d wawal yabarawyen, s tabrat-a n tayri akigh azyen ussegwas war dwiregh ad gharegh, ar mani id yaraweh uma ameqran zi Franssa, d netta i day yarin ad gharegh, maca amammec dawem nigh wani ixazaren s tittvawin nnes adi twara, aditwara adukkey, x tarzugi n wussan d tamses n tudart qimegh tmutuyegh zi ta ghar ta war day yeksi uraq war dayi taksi tinmel nsen, maghar tugha arzugh x ca, maca war itiri ca snabghar ca, ar mani dussin ca n wassan i santigh adsnegh cwayt xef yixf inu isentigh advsnegh umiqqaren tghawssa n tamazight d min ta3na d min 3nigh nec i nettat, suya deg ijjen wass, asmunegh imadukal inu mahend anebda tifray n isakilen n tifinagh x imahdaren, amani nit deg ijjen wass abdigh tifray n isekilen n tifinagh xef imadukal d imahdaren adaxer i tawart n tinmel, waxxa nec ira djigh cwayt damezyan xef ixarisven inu maca ira snegh min tagegh! umi n tiwaca nnes duregh adgharegh ufigh imselmaden di tinmel agin xafi icten tagrawt, deg wassan ni tugha yanabdu tugha rehmu attvasv tfuct ira tghattvard ijdvadv, sidfenay ghar ijjen waxxam war ghares twarjet, ghares ijjen tawart qnent xafi, imselmaden kur yajjen min day yeqar kur ijjen min zi day yesagwad kur ijjen min xef day yatseqsa, mani tasend l3ibriya-ya cek? Wi dac tisremden i cek? Wi cek diseken cek?…??? tugha traghenay gha s cek d cek… axmini nec d ruregh snabghar yisem, deg wassan ni twarigh tinmel ni d tazmamart s yixf i nnes, nec twarigh ixf inu dayes dayujir zi marra tighemriwin, maca waxxa yameni war xafi duziren ca tugha danegaru n ussegwas mayemmi id xafi ghayazren? maca umi dyawedv adaf n tghuri deg ssegwas nnedni duregh ad gharegh am nec am imahdaren nniden marra, maca ufigh ca war yedji d wani ufigh tawart nsen taqen x wudem inu isem inu utin xafes nenay: cek war gharec da bu raq war gharec da bu tasghart, ugin aday yajjen adgharegh, snabghar ma day yinin mayemmi, uzrend xafi snabghar ma day yinin mayemmi, nec 3ad rux war sinegh mayemmi id xafi duzren, u nitni ugin adey yinin mayemmi, Suya ajinay tmutuyegh zi rqapwa ghar tanaghnit, ar mani d ijj n was udfegh ghar ijjen n tinmel n tunnunt (ARTES MARCIALES)
Mahend war tghimigh-ca tandegh deg yabriden wapa, qimegh di tinmel-a n tunnunt arman dusin ca n wassan nniden an daren-ay-iy ghar tandint n Tanja, di tandint n Tanja din iyufigh ixf inu attvasv, din imsarawen ixarisven inu mlih din isnegh Muhamad Cukri d wattvasv n imariyen d inazuren, din iremdegh adsnegh tudart min ta3na, waxxa nettat ira tugi axafi tassen, qimegh truhegh tasegh-d ghar Tandint-a ar mani 1998 id nfararegh sani, asmunegh-d akidi ca n ixarisven di maynuten, ussighd adarawhegh ghar Qassita.
Di Qassita aked imadukal d aytmatnegh, nmun negga nigh n rured icten Tmassmunt n Tunnunt d Tyumi (ACSA) , s tmasmunt-a nasufeghd attvasv n yargazen attvasv i merdas ucin attvasv di tunnunt n Wamur Aakuc d Arif s unegmedv, zaysen umatnegh Wafi karkar amammec tasnem martayen netta itawi tasamghurt n Wamur Akuc di tunnunt n KICK BOXING waxxa tizamar ira tiqudadin attvasv, maca arifi dasfed adyaregh adyaregh, uxmi ghayaregh 3amares adyaxsi, awarnay i wattvasv n tazriwin aked zman-a n tazriwin amsagaregh ak imahdaren imaghnas i tugha yaqaren di tsadawit n Muhamad Amazwaru di Wajda, awarnay i wamsawal inu akidsen xef min ghaneg d min war n teg d wattvasv n tazriwin deg wabrid n t3akraf inawed anrur Temsmunt Issuraf i Tussna d Tyumi deg wass n: 04/01/2002 di Qassita, s tmesmunt-a d tizamar n aytmatnegh d imasladen ira kidnegh yadjan adaxer i wmaris n tmesmunt, nuwed aneg issuraf di maqranen attvasv, ra di Qassita wara abara i Qassita di tussna d tunnunt d tyumi d tsekla d taynit uhanjar amzyan d izarfan ufagan d tghawssiwin i gi tamzugharen akedv i cudvadv n tasrtit.
U nec adaxer i tmasmunt-a ira tugha tarigh taynit attvasv i tusna d tsekla tamazight ar mani iwdegh adcarcegh deg wattvasv imarqiyen usefru dimeqranen ra deg Wamur Akuc wara abara i Wamur Akuc, ar mani iwfigh ixf inu deg usrag-a aqqay jar iseqsiyen n wem ar da nita zamaregh awminigh d wa d nec zi cwayt n cwayt inu.
ineghmisen.com
:char itugha gha
Taqessist a d awarid i tezrawit takurdit “axin welat” tazrawit n taghawsa ikurdien sitimegh as isuraf ghar zzt
jarTamazgha d Kurdistan Adrar d adrar
Ijjen di Asia
Wenneghni di Afriqia
Taqessist ni i wrigh ncc xaf-wem
D taqessist ni s iman t nes
I tura xaf-nnegh
Temsarwas tasekna
D umezruy
Adaw d ijjen
**************************
Karkkuk , d tenndam n Kurdistan
Tizi wezzu , d tenndam n Tamazgha
Nghin ijdvadv n Tefradjas
Deg wur n tefsut
S warpaj d urdun
S usekkil aorab
S yisem n ureqqas d Wakuc
Ghassen anegh zeg uzewar
Ar uzewar
******************************
Ncc d Axin
Ghar-nnegh turjatin d timezyanin
Taddart d L-xedmet
Macca d warudv
Maca ghar- nnegh turjatin d timeqranin
Turja n Kurdistan
Turja n Tamazgha
****المزيد
Xatci Oica
Taqessist a d waradi i Sara sitttimegh as ijjen n tudart tecna.
Uhregh ma ad xarsvegh
Min ghar d ggegh
Ma ad rugh imettvawen
Nigh ad sghuyyegh
Uhregh ma ad xarsvegh
Maca ufigh
Imettvawen ad azghen
Ighuyyan ad sseghdven
Deg ict n twarat
Nebra ma a
msrqigh akd we3ciq
ittrun imettawen
imettawen x thenjart
isruban urawen
tughten di temzi
tirarn teghannajen
am sbah am u3ecci
nitni rebda munen
yuss d ijjen nhar
fadvma n bac
tugha arrihet n rbarudv ticc d zeg wenwar ar reozib n midar marra ssawaren x timegga n imjapdven d taryazt nsen ar mani ijjin ahengar nsen umiqqan xiniral silvista ad inegh ixef nes di texzant nes
marra rwacunat n arrif tugha ten deffren ineghmisen ineggura n imjapdven d uhengar nsen mulay muhend ura cetar yenni iqimmen deg ixammen nsen tqabaren tafdjahet nsen
ruxa marra ssnnen belli issbunia arezzun ad awren ghar mritc zeg urdun n umjapedv mani mma ufin ca webrid issakwadv ghar mritc deffarent nbra ma ad xarssen di mindi iten ghar yerqan
deg ijj wass zeg ussan ni am rebda yeffagh d heddu n sellam d tamghart nes umi it raghan fadvma n bac ghar tayyart
tugha heddu irepa di rxedmet nes ar mani i xafs id yaodu ijj usbaniu
inna uzrawi ahudvri i tagldunt :
nec texsegh cem
tarr d xafs tagldunt :ra d nec amenni texsegh cek a memmi
yarr d xafs uhudvri maca nec war djigh bu d memmi m nec d aryaz nec texsegh cem
tenna: nec d timmat n iharmucen d tiharmucin,yina ruxa ejjin d ihenjaren awaren asen tihenjirin ijj miss n memmi imghar xak s issagusa
inna azrwai ahudvri maca ne
I ighref amazigh
« mammec i ghar ggegh ad arewregh u nec d tazedjit u izedjideb ur tarkkwiren a ad ejegh roar i ighref inu »
Dihyia
Tittvawin n busvidun
Bsvidun
A sa n tittvawin
Ay akuc n wassam d wajjaj
Zi cwayt n wenzar nnec
Zi cwayt n tirrugza nnec
Izewran inu ad irin
Qshen ktar zi memmec iten tugha
Cek d wur n tudart nnegh
Wur i ur issinen
Min id itawi asemqar n ‘tmettant’
Busvidun
Amec id nnegh teghzard ijjen wass
Ghar aksel d dihia
Ghar buya d takefarinas
S ict n tittv nnec
Ghzar ghar massin amezyan
Ewec as cwayt zi ssemegh nnec
D wattvas zi tmessi nnnec
Busvidun
Di tillas n webrid a assemadv
Cekk marra d tifawin
Xmi inwettva
Cekk d anaruz id a nnegh isnekkaren
Cek d tayri
Izi ntxes ayawya
Ay aghbar n izran n imazighn
Tghawsa n afulay qa tessnet
Fsar it i wemadal
Inas iwen d nnegh ineqqen
Akud nwem qa yuss d
Akud nwem qa yuss d
Andich Chahid Idir
urjigh cem
urjigh cem di tmezi
d awaren arghin s tmessi
urjigh cem texsegh cem
tarighamd isefra n tayri
urjigh cem d tifawt
di tillas war txessi
urjigh cem d aseqsi
in ayi mayemmi ? !!!
VOILA POURQUOI…
Ils ont pensé, Idir,
Que j’étais aveugle
Parce que j’étais fils des montagnes,
Ils pensaient que je ne pouvais pas
Contempler la beauté ni ressentir le désir
Parce que je ne connaissais pas les dattes.
Dès le début, ils ont pensé, Anir,
Que j’habitais des grottes
Et partageais ma couche
Avec les hyènes et les loups,
Que je n’avais pas ma langue à moi
Ni mes légendes et coutumes.
Ils m’ont arrêté, Numidia,
Parce qu’ils ont pensé